جهش عملکردی در مرحله حمله: اثربخشی آموزش مسئله محور ریاضی در گروه‌های ناهمگن بر اساس چارچوب جان میسن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه آموزش ریاضی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران

10.22091/jrim.2026.16287.1549

چکیده

این پژوهش با هدف پاسخ به سوال «میزان اثربخشی آموزش مسئله‌محور بر توانایی حل مسئله ریاضی دانش‌آموزان پایه پنجم در گروه‌های ناهمگن، طبق مدل جان میسن در مراحل سه‌گانه ورود، حمله و بازنگری چگونه است؟»، طراحی شد. جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان پسر پایه پنجم مدارس منطقه ۳ تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای، یک مدرسه و دو کلاس (۵۸ دانش‌آموز) انتخاب شدند. طرح پژوهش شبه‌آزمایشی با پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه گواه بود. گروه آزمایش (۲۹ نفر) تحت مداخله آموزشی مسئله‌محور قرار گرفت، اما گروه گواه (۲۹ نفر) آموزش سنتی دریافت کردند.

ابزار پژوهش، آزمون محقق‌ساخته برای سنجش مراحل چارچوب میسن بود. روایی محتوا با ضریب 56/0 CVR= (نظر ۱۲ متخصص) و پایایی با آلفای کرونباخ 831/0 تأیید شد. مداخله آموزشی با تشکیل گروه‌های ناهمگن (یک دانش‌آموز توانمند، دو نفر متوسط و دو نفر نیازمند حمایت) انجام شد. داده‌ها با تحلیل کوواریانس در نرم‌افزار SPSS-22 تحلیل شد.

یافته‌ها نشان داد مداخله آموزشی بر تمام مراحل چارچوب میسن تأثیر معنادار داشته است (p<0.001). مرحله حمله با اندازه اثر ۰.۵۰۷ بیشترین تأثیرپذیری را نشان داد که بیانگر توسعه چشمگیر راهبردهای اجرایی در گروه آزمایش است. اثر مداخله بر مراحل ورود (η²=0.25) و بازنگری(η²=0.351) نیز معنادار بود. در سطح عملکرد کل، گروه آزمایش 53 درصد بهبود و گروه گواه ۴۶ درصد کاهش عملکرد را تجربه کردند که حاکی از شکاف ۹۹ درصدی بین دو گروه است. این نتایج مؤید آن است که آموزش مسئله‌محور به‌ویژه بر هسته اجرایی حل مسئله در چارچوب میسن (مرحله حمله) اثربخشی بالایی دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Functional Leap in the Attack Phase: Effectiveness of Problem Based Mathematics Instruction in Heterogeneous Groups Based on John Mason's Framework

نویسندگان [English]

  • Reza Heidari Ghezeljeh
  • Leila Hasanvandi
  • Vahid Alamian
Department of Mathematics Education, Farhangian University, P.O. Box 14665-889, Tehran, Iran
چکیده [English]

This quasi-experimental study addressed the research question: "To what extent does problem-based learning (PBL) based on John Mason’s Framework enhance problem-solving abilities in fifth-grade students in heterogeneous groups across Entry, Attack, and Review phases?" The population included all male fifth-grade students in District 3 of Tehran (2023-2024). Using cluster sampling, 58 students from two classes (29 experimental, 29 control) were selected.

The experimental group received PBL instruction, while the control group received traditional teaching. A researcher-made test measured Mason’s three phases (content validity: CVR=0.56 by 12 experts; reliability: α=0.831). The intervention used heterogeneous ability groups (1 high-achiever, 2 average, 2 low-achievers). Data were analyzed using ANCOVA in SPSS 22.

Results indicated significant intervention effects on all phases (p < .001). The Attack phase showed the highest effect (η² = 0.507; F(1, 55) = 56.49), reflecting the development of executive strategy. Effects on Entry (η²=0.25) and Review (η²=0.351) were also significant. Overall performance improved by 53% in the experimental group but declined by 46% in controls, indicating a 99% performance gap. These results verify the high efficacy of PBL on the problem-solving executive core (Attack phase) in Mason's framework.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mathematics Problem-Based Learning (PBL), John Mason'
  • s Problem-Solving Framework, Fifth-Grade Elementary Students, Heterogeneous Ability Groups, Non-routine problems, Executive Problem-Solving Strategies

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 15 مرداد 1405
  • تاریخ دریافت: 26 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری: 27 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 15 مرداد 1405