تأثیر تجربه‌غرقگی بر شایستگی اجتماعی -عاطفی ادارک شده و بهزیستی تحصیلی؛ تحلیل نقش واسطه‌ای ذهن‌آگاهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار مدیریت آموزشی،دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

2 کارشناس ارشد مدیریت آموزشی، آموزش و پرورش استان سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران

10.22091/jrim.2025.12971.1287

چکیده

در سال‌های اخیر، مفاهیمی مانند تجربه‌غرقگی، ذهن‌آگاهی و بهزیستی تحصیلی به‌عنوان عوامل مهم در رشد روان‌شناختی و اجتماعی دانش‌آموزان مورد توجه پژوهشگران علوم تربیتی و روان‌شناسی قرار گرفته‌اند. در این راستا، هدف پژوهش حاضر، بررسی تأثیر تجربه‌غرقگی بر شایستگی اجتماعی–عاطفی ادراک‌شده و بهزیستی تحصیلی با نقش میانجی ذهن‌آگاهی در میان دانش‌آموزان دوره متوسطه شهر زاهدان  است. روش پژوهش از لحاظ هدف، کاربردی و از نظر نحوه اجرا، توصیفی-پیمایشی مبتنی بر رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه ناحیه ۲ شهر زاهدان به تعداد ۱۵۰۰ نفر بود. با استفاده از جدول کرجسی و مورگان ((Krejci & Morgan,1971، حجم نمونه ۳۰۶ نفر تعیین شد و نمونه‌گیری به شیوه طبقه‌بندی تصادفی انجام گرفت. برای گردآوری داده‌ها از پرسش‌نامه‌های تجربه‌غرقگی (Jackson & Marsh, 1996)، بهزیستی تحصیلی(Touminen-Soini et al., 2012) ، شایستگی اجتماعی–عاطفی ادراک‌شده Boyatzis, 2005)) و ذهن‌آگاهی (Baer, 2003) استفاده شد. روایی و پایایی ابزارها نیز مورد تایید قرار گرفت و  تحلیل داده‌ها در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی، شامل آزمون ضریب همبستگی پیرسون و مدل‌یابی معادلات ساختاری، با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS نسخه 23 و LISREL نسخه 8.8 صورت گرفت. نتایج نشان داد که تجربه‌غرقگی تأثیر مثبت و معناداری بر شایستگی اجتماعی–عاطفی (β = 0.22, P < 0.05)، ذهن‌آگاهی (β =0.88, P < 0.05)   وبهزیستی تحصیلی (β = 0.68, P < 0.05) دارد. همچنین، تجربه‌غرقگی از طریق نقش میانجی ذهن‌آگاهی تأثیر معناداری بر شایستگی اجتماعی–عاطفی (β = 0.44, P < 0.05) و بهزیستی تحصیلی (β = 0.17, P < 0.05) دارد. رابطه مثبت و معناداری نیز میان ذهن‌آگاهی و بهزیستی تحصیلی مشاهده شد(β = 0.20, P < 0.05) . یافته‌های این پژوهش بر اهمیت تجربه‌غرقگی و ذهن‌آگاهی در ارتقای شایستگی اجتماعی–عاطفی و بهزیستی تحصیلی دانش‌آموزان تأکید دارد. این نتایج می‌توانند در طراحی مداخلات آموزشی و روان‌شناختی مؤثر برای نوجوانان مورد استفاده قرار گیرند.

تازه های تحقیق

تجربه‌غرقگی که به‌عنوان حالتی از درگیری کامل، لذت‌بخش و انگیزشی در یک فعالیت تعریف می‌شود، می‌تواند نقش مهمی در ارتقاء بهزیستی و شایستگی‌های هیجانی-اجتماعی ایفا کند. از سوی دیگر، خودآگاهی به‌عنوان توانایی توجه آگاهانه به حالات درونی، افکار و هیجانات، می‌تواند عاملی کلیدی در میانجی‌گری این روابط باشد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش میانجی خودآگاهی در رابطه بین تجربه‌غرقگی با شایستگی عاطفی-اجتماعی ادراک‌شده و بهزیستی تحصیلی در بین دانش‌آموزان دوره دوم متوسطه در شهر زاهدان انجام شده است.

یافته‌های حاصل از تحلیل مدل معادلات ساختاری نشان داد که تجربه‌غرقگی اثر مستقیم و معناداری بر ذهن‌آگاهی (β=0.88)، شایستگی عاطفی-اجتماعی (β=0.22) و بهزیستی تحصیلی (β=0.68) دارد و همچنین ذهن‌آگاهی تأثیر مستقیمی بر شایستگی عاطفی-اجتماعی (β=0.51) و بهزیستی تحصیلی (β=0.20) داشته است. از سویی نقش واسطه‌ای ذهن‌آگاهی در رابطه بین تجربه‌غرقگی با شایستگی عاطفی-اجتماعی (β=0.44) و با بهزیستی تحصیلی (β=0.17) مورد تأیید قرار گرفت و شاخص‌های برازش مدل (RMSEA=0.073، CFI=0.95، GFI=0.99 و ...) همگی نشان‌دهنده برازش مناسب مدل پژوهش بودند.

در سطح روابط غیرمستقیم، ذهن‌آگاهی به عنوان مکانیسم میانجی کلیدی شناسایی شد. این متغیر سهم قابل توجهی در تبیین رابطه بین تجربه‌غرقگی با شایستگی اجتماعی-عاطفی (β=0.44) و بهزیستی تحصیلی (β=0.17) داشت. 

 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Impact of Flow Experience on Perceived Socio-Emotional Competence and Academic Well-being: Analyzing the Mediating Role of Mindfulness

نویسندگان [English]

  • aleme keikha 1
  • Sedighe Narouei 2
1 Corresponding author, Associate Professor, Department of Educational Management, Faculty of Education & Psychology, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
2 M.A. in Educational Management, Sistan and Baluchestan Provincial Education Organization, Zahedan, Iran.
چکیده [English]

In recent years, concepts such as flow experience, mindfulness, and academic well-being have garnered increasing attention from researchers in educational sciences and psychology as key factors in students’ psychological and social development. In this context, the present study aimed to investigate the effect of flow experience on perceived social-emotional competence and academic well-being, with mindfulness serving as a mediating role among high school students in Zahedan. This research, in terms of purpose, is applied, and in terms of methodology, is descriptive-survey based on a structural equation modeling (SEM) approach. The statistical population consisted of all students in the second level of secondary school in District 2 of Zahedan, totaling 1,500 individuals. According to Krejcie and Morgan’s table (1971), a sample size of 306 students was determined using stratified random sampling. Data were collected using the Flow State Scale (Jackson & Marsh, 1996), the Academic Well-being Questionnaire (Touminen-Soini et al., 2012), the Perceived Social-Emotional Competence Scale (Boyatzis, 2005), and the Mindfulness Questionnaire (Baer., 2003). The validity and reliability of the instruments were confirmed. Data analysis was conducted at both descriptive and inferential levels using the Pearson correlation coefficient and structural equation modeling via SPSS version 23 and LISREL version 8.8. The results indicated that flow experience had a significant and positive effect on social-emotional competence (β = 0.22, P < 0.05), mindfulness (β = 0.88, P < 0.05), and academic well-being (β = 0.68, P < 0.05). Furthermore, flow experience significantly influenced social-emotional competence (β = 0.44, P < 0.05) and academic well-being (β = 0.17, P < 0.05) through the mediating role of mindfulness. A significant positive relationship was also observed between mindfulness and academic well-being (β = 0.20, P < 0.05). These findings underscore the importance of flow experience and mindfulness in enhancing students’ perceived social-emotional competence and academic well-being. The results may inform the development of effective educational and psychological interventions for adolescents.

کلیدواژه‌ها [English]

  • flow experience
  • perceived social-emotional competence
  • academic well-being
  • mindfulness

مراجع

Aieni, S ., Hayita Gurjan, M ., Surazer Lahrodi, Y & Azari Rezabiglou, B, (2019), comparison of the experience of immersion and mindfulness in students with and without Internet addiction, the first national conference of clinical psychology of children and adolescents, Ardabil, https://civilica.com/doc/1193036.(In Persian)
Akbari, M; Bagheri, Z.(2022). Comparing the perception of competence, responsibility, and social, academic, and emotional adaptation in the second round of elementary school students with working mothers and housewives, International Conference on Management and Humanities Research in Iran.(in Persian)
Alomari, H. (2023). Mindfulness and its relationship to academic achievement among university students. Frontiers in Education, 8, 1-9.
AmirArdehjani, N. (2022). The effect of group training of metacognitive strategies on flow experience and locus of control in female high school students (second grade). Royesh Psychology Journal, 11(7), 191–198. (in Persian)
Baer, R. A. (2003). Mindfulness training as a clinical intervention: A conceptual and empirical review. Clinical Psychology: Science and Practice. 10, 125-143.
Barhaman, M., & Mousivand, M. (2021). The relationship of social competence and afterlife thinking with school well-being: The mediating role of emotional and moral maturity among adolescents. Educational Psychology, 17(59), 175–212. (in Persian)
Bervoets, J. (2014). Exploring the Relationships between Flow, Mindfulness, and Self Talk: A Correlational Study [ Master’s thesis, University of Jyväskylä].
Brown, K. W., Ryan, R. M., & Creswell, J. D. (2007). Mindfulness: Theoretical foundations and evidence for its salutary effects. Psychological inquiry, 18(4), 211-237.
Chen J.H, Tsai P.H, Lin, Y.C, Chen, C.K., & Chen, C.Y. (2018). Mindfulness training enhances flow state and mental health among baseball players in Taiwan. Psychology Research and Behavior Management, 12, 15-21.
Csikszentmihalyi, M. (1997). Finding flow: The psychology of engagement with everyday life. New York: Basic Books.
 Csikszentmihalyi, M. (2000). Beyond boredom and anxiety (25th anniversary ed). San Francisco: Jossey-Bass (Original work published in 1975).
Dehnad, H. (2022). The effect of teachers' personality traits on students' academic well-being and self-efficacy during virtual education. Psychological and Educational Studies (Iranian Center for New Educational Developments), 2(12), 102–111.(in Persian)
Duckworth, A.L., & Gross, J.J. (2012). Self-control and grit: Related but separable determinants of success. Current Directions in Psychological Science, 23(5), 319-325.
Faghihi, F., Marziyeh, A., & Vajnabadi, H. (2019). The relationship between flow experience and motivational forces in students. Journal of Educational Psychology Studies, 8(29), 177–208. (in Persian)
Jackson, S. A., & Marsh, H. W. (1996). Development and Validation of a Scale to Measure Optimal Experience: The Flow State Scale. Journal of Sport & Exercise Psychology, 18(1), 17–35.
Kabat-Zinn, J. (1990). Full Catastrophe Living: Using the Wisdom of Your Body and Mind to Face Stress, Pain and Illness. New York: Delacort.
Karami, R., Sharifi, T., Nikkhah, M., & Ghazanfari, A. (2018). Investigating the effect of cognitive self-compassion training on academic well-being. Strategies of Teaching in Medical Sciences, 11(4), 18–22.(In Persian)
Keikha, A. & Keikha, S. (2023). The effect of flow experience on teachers’ self-developmental behavior and educational performance with the mediating role of social responsibility. The Journal of New Thoughts on Education, 19(3), 159-177. doi: 10.22051/jontoe.2022.39492.3522. (in Persian)
Mahmoudi Borang, M., & Ayati, M. (2020). Explaining the psychological foundations of flow theory in curriculum elements. Educational Psychology Quarterly, Allameh Tabataba'i University, 16(57), 265–282. (in Persian)
Naseri Karimmond, A., & Azami, Y. (2021). The mediating role of perceived competence and social problem-solving in the relationship between attachment styles and aggression in adolescents. Royesh Psychology Journal, 10(6), 79–84. (in Persian)
Nezakati Hashemian, H S, Mahdian, H, & Bakhshipoor, Abolfazl. (2022). Comparison of the Effectiveness of Emotional-Social Competency Training and Mindfulness Training on Academic Well-being in Female Students. Islamic Life Style Centered on Health, 5(4 ), 162-172. SID. https://sid.ir/paper/984908/en.(In Persian)
Rahimpour, Sh., Arefi, M., & Manshaei, Gh. (2019). The effectiveness of mindfulness training on flow experience and perseverance in female high school students. Journal of Studies in Education and Learning, 11(1), 70–91. (In Persian)
Rashidi, R. N., Weakley, M., Malhi, A., Wajanakunakorn, M., & Sheldon, J. (2019). Supporting positive behaviors through yoga: An exploratory study. The Journal of Positive Psychology, 1-7.
Schonert-Reichl, K. (2017). Social and Emotional Learning and Teachers. The Future of Children, 27 (1), 136-155.
Shahbaziyan, A, Sheikhalizadeh, Siavash, Alipour, F, & Mohammadiyan Garibe, A.As. (2022). The Prediction of Academic Well-Being based on Social Intelligence and Social Isolation in High School Girl and Boy Students. Knowledge & Research in  Applied Psychology, 23(1 (87) ), 223-233. SID. https://sid.ir/paper/1032085/en.(In Persian)
Shehni, Y. M., Shojaie, A., Behroozi, N., & Maktabi, G. (2011). Relationship between emotional intelligence and social skills with psychological well-being in female students of Shahid Chamran University. Journal of Psychological Achievements, 18(1), 73-92.
Tian, Q. (2016). Intergeneration social support affects the subjective well-being of the affects the subjective well-being of the elderly: Mediator roles of self-esteem and loneliness. Journal of health psychology, 21(6), 1137-1144.
Touminen-Soini, H, Salmela-Aro, K., & Nemivirta, M. (2012). Achievement goal orientations and academic well-being across the transition to upper secondary education. Learning and Individual Differences, 22, 290-305.
Veiskarami, H. A., Khalili, Z., Alipour, K., & Alavi, Z. (2019). The mediating role of academic engagement in predicting students’ academic well-being based on the classroom psychosocial climate. Cognitive Strategies in Learning, 7(12), 149–168.(in Persian)
Walker, C. J. (2010). Experiencing flow: Is doing it together better than doing it alone?. The Journal of Positive Psychology, 5(1), 3-11.
 
 

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 27 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری: 30 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش: 26 تیر 1404

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار